Reinbroun
Ihesu þat ert of miȝte most, [f.167rb]
[Image]
Fader & sone & holy gost,
Ich bidde þe a bone,
Ase þow ert lord of our ginning
&
madest heuene and alle þing,[5]
Se and sonne and mone,
ȝeue hem grace wel to spede
Þat herkneþ what y schel rede,
Ihesu, God in trone.
Of a kniȝt
was to batayle boun,[10]
Sire Gij is sone þat hiȝte Rey[n]broun,
Of him y make my mone.
His fader Gij þat him get,
He was a werrour swiþe gret;
Þar nas
nowhar his per[15]
In Fraunce, in Pycardy,
In Spayne, in Lombardy,
Neyþer fer ne ner.
Mani batayle he began
For þe loue
of o wimman[20]
Þat was him lef & dere.
Siþe Rey[n]broun on hire he wan
Þat was a swiþe douȝti man,
Ase ȝe may forþward here.
¶ Þay
were togedre fifti niȝt [f.167va]
[Image]
[25]
After a spusede þat swete wiȝt
Wiþ meche melody.
Þanne was beȝete þat baroun,
His sone þat was cleped Rey[n]broun,
Of þat
kniȝt sire Gij.[30]
Fourti wikes wiþ child ȝhe was
& dilyured þourȝ [Godes] gras
And is moder Mari.
Cristned hit was werschipliche,
Reinbroun
men calde him sikerliche,[35]
For soþe and nouȝt ne lye.
¶ Heraud hadde þat child to lore
Seue winter and wel more;
Ful wel he gan him lere.
Be þat he
was seue winter old[40]
He was a fair child and a bold,
And of swete chere.
So hit befel þat of fer lond
Marchauns riche, ich vnderstond,
Hider þai
come were.[45]
Gold and seluer þai brouȝte meche,
Badekenes and pane riche,
Gris and menyuer,
¶ Bras, maslyn, yren & stel,
Wod-wex,
selk, and cendel,[50]
Gingiuer and galingale,
Clowes, quibibes, gren de Paris,
Pyper, and comyn, and swet anis;
Mani a riche bale,
Fykes,
reisyn, dates,[55]
Almaund, rys, pomme-garnates,
Kanel and setewale,
Scarlet and grene wel ywrouȝt;
More richesse wiþ hem hii brouȝt
Þan y can
tellen in tale.[60]
¶ Þai riuede at Londen þat cite
King Aþelstond þan fonden he
Þat her was king wiþ croune.
A ȝaf hem leue in alle wise
To wende
wiþ her marchaundise[65]
In is londe fro toun to toune.
To Walingforde þai gonne fare,
A strong bourȝ þai fonde þare -
Þai boskede & made hem boune –
[f.167vb]
[Image]
Ac it was
strued, wiþouten lesing,[70]
For werre of Heraud & þe king,
Hit was niȝ brouȝt adoun.
Þe marchauns kedde hii wer fre,
A Spayniis mvle þan token he,
To Heraud
hii [hit] sende.[75]
For he was lord of þat cite,
Wiþ him hii þouȝte wel to be;
So þai han him kende.
Sire Heraud, for soþ to say,
Bad hem ete
wiþ him þat day[80]
Er hii þannes wende.
Þe marchauns seie þe child goand
In þe halle faire pleiande,
Þat was so faire and hende.
¶ At a
kniȝt hii askede anonriȝt[85]
Whas was þo child so faire of siȝt
And of swete chere,
And he answerde anon, y pliȝt,
‘Hit is Gij is sone, þe gode kniȝt,
Þat Heraud
haþ to lere.’[90]
Þe marchauns hem beþouȝte
ȝif hii þat child haue mouȝte
Hii wolde stele him þere;
& ȝif hii hadde þat child bolde,
Richely
into her londe þai wolde[95]
And selle hit ful dere.
¶ Wiþ þe porter þai speke stille,
Þat hii hadden al her wille.
Þai ȝeue him riche mede,
He betauȝte
hem þe child þare,[100]
And into schip þai gonne fare;
Away þai gonne him lede.
Þay gonne saily toward Roussy,
Al glad hii were þet londe to sy;
Hii þouȝte
wel to spede.[105]
Al siker hii were alond te gon,
Ac swiche a strom hem cam vpon,
Þat sore hem gonne drede.
¶ Þe wind began to blowen loude,
Þe elmence
þikkede on þe cloude;[110]
Gret strom hem wex vpon.
Þe four wyndes began to blowe,
Þe se gan tornen & to þrowe, [f.168ra]
[Image]
Ded hii wende haue ben echon.
Here ropes
toborsten, her mast also,[115]
Þar nas non þat him nas wo;
Hii made reuful mon.
To Ihesu crist þai gonne crye
And to his moder Marie;
Nas þer no
beter won.[120]
¶ Þe wind faire slake gan,
Mery in þe se þe schip ran.
Ase God hit wolde
Þai wer driuen al þe niȝt,
In Aufrik
þai riuede riȝt;[125]
Þai toke a wel gode holde.
Þe marchauns han it vndernome
Þat hii beþ into Aufrik come,
Hii þouȝte þat hii wolde
Þe king of
þe lond presenti[130]
Wiþ þat child þat was so fry
And of chere bolde.
¶ Of hem hii token marchauns þre
Þat noble were, courteis & fre,
Wiþoute
more duelling.[135]
Þai toke þat child, veraiment,
And made þerwiþ a present
To Arguus þe king.
Þe king hadde a douȝter fair
Of al
Aufrik ȝhe was air,[140]
A swiþe fair ȝonling.
Meche ȝhe kouþe of menstralcie,
Of harpe, of fiþele, of sautri,
Of romaunce reding.
¶ So was
Reynbroun, for soþ to say,[145]
Meche liche þat faire may
Of semlaunt and of chere.
Besouȝt ȝhe haþ be hir moder rede,
& to hire fader king ȝhe sede,
‘Leue,
fader dere,[150]
Y mote him in me chaumber norsy:
ȝet a may me seruy;
Norture y schel him lere.’
Þe king him graunted þourȝ alle þing,
For he hire
louede wiþoute lesing,[155]
To ben hire plaie-fere.
Whan sire Heraud parseued was [f.168rb]
[Image]
Þe child was stole, for þat cas
Gret sorwe he gan make.
He let
seche him in þat cite,[160]
Mani man made gret pite
For þat childes sake.
Wiþ mesagers a sente is sonde
To seche him in mani londe
ȝif hii him
miȝte oftake[165]
& whan hii him finde ne miȝte
Sorwe hii made day & niȝte,
For drede þai gonne quake.
¶ Hit nas nouȝt longe after þan
Þat in
Londen held king Aþelstan[170]
A riel parlement.
Sire Heraud þeder gan gon;
Þe king a werschipede & mani on,
Whan he was þeder ywent.
Oþer hadde
þerof envie[175]
And þouȝte hii wolde on him lye,
Þat a wer yschent,
& segge he hadde Reinbroun sold
For is wiȝte of rede gold
To þe
marchauns, verayment.[180]
¶ ‘Lordinges’ seide þe king ycore,
‘Al ȝe ben to me yswore
For helpe me at nede.
ȝour consaile wite y welle.
Wel ȝe
witen ȝe han herd telle[185]
Ase ȝour eldren sede,
Þat þe king of Denemark
Þourȝ a geaunt stor & stark
Kalaungeþ al oure þede.
A gret ost
he haþ ynome[190]
& ȝif he may vs ouercome
He makeþ our sides blede.’
¶ ‘Sire’ queþ Heraud ‘þarf þe no drede.
Þourȝ Godes help we scholle wel spede
Þei he vs
wile asaile.[195]
Gode kniȝtes ȝe han & cite stro[n]g,
ȝif ȝe him douteþ it is wrong
For al is grete taile.
Myn eldren seide, ich vnderstonde,
Þe Dennisch
men hadde riȝt in þis londe,[200]
Wiþouten eni faile, [f.168va]
[Image]
Whilom & nouȝt ful ȝore it is
& siþþe þai han it lore, ywis,
And here folk in bataile.
¶ Now þai
han loren here riȝt,[205]
Hii weren ouercomen in fiȝt
Þourȝ help of God almiȝte.
Þarfore ensemle þe barouns
Þat haþ þe toures & þe tounes
Before þe
an hiȝte.[210]
At what hauen þai alende,
Ase tit aȝen hem we scholle wende
Wiþ hors and armes briȝte.
& ȝif a comeþ in þis londe, ywis,
We scholle
sle him & alle his,[215]
So wel we scholle fiȝte.’
Þanne seide þe king ‘þow hast wel sed,
Þow hast red me a gode red;
Yblessed mote þow be.
A beter
rede ne wot y non;[220]
Ase þow hast seid so y schel don,
Also mote ich þe.
Þow ert me beste consailer;
In al þis lond þer nis þe per
Þat ich
mowe yse.[225]
Al þe while icham coren king,
Don ich wile be þe teching,
Sire Heraud þe fre.’
Þe duk Medyok vp aras,
Of al
Cornewaile lord he was,[230]
A sterne kniȝt & a grim.
‘Sire king’ a seide ‘herkne to me.
Þow ert nouȝt wis ase þe holdest þe,
Whan þow leuest on him;
Þow
werschepest him fer & ner,[235]
And he nis boute a losenger
Ful of tresoun [and] gin.
Beter we beþ to þe consaile
Þanne þe treitour, wiþouten faile,
Be God and
seinte Martyn.[240]
¶ His gode lord traye he gan
Þat þourȝ him he was maked man,
Of Warwik sire Gij.
Euel he haþ is while ȝolde
Whan he
Reinbroun, is sone, solde [f.168vb]
[Image]
[245]
To þe marchauns of Roussy;
For gold & seluer gret plente
To þe marchauns diliurede he,
Ase we gonne aspie.
& ȝif
he hadde þe riȝte lawe[250]
A scholde ben hanged & drawe
For þat trecherie.’
¶ Þo Heraud herde him speke so,
Him þouȝte his herte barst ato,
Vp he
sterte an hye.[255]
‘Felawe duk’ a seide ‘þow lyxst,
Whan þow wiþ tresoun me betwyxst;
Þow dost me vileynie.
Þow hit schelt to soþe bringe
Þat þow
hast seid before þe kinge,[260]
Or þow schelt abye.
Hasteliche now arme þe,
Anon it schel proued be
Þat þow dost on me lye.
¶ Ich wile
þat y ben hanged & drawe[265]
Boute y defende me wiþ þe lawe
Of þis famacioun,
Þat þow seist y scholde selle
Me lordes sone þat ich of telle,
Þat men
clepede Reinbroun.[270]
Whan ich þe soþe parseued hadde,
Þe marchauns him hadde [a] wei ladde
Me ofþouȝte þat tresoun.
Wiþ mesagers y sente me sonde
To seche
him in mani londe;[275]
Þow lyxst on me feloun.
¶ Before þe king I say þe riȝt,
Þarto me treuþe y þe pliȝt.
To seche him y schel fonde
In Fraunce,
in Lombardie,[280]
In Spayne, in Spir, in Roussie,
In mani an honkouþ londe.
Betwene þis and þe lond of Ynde
ȝif a be, y schel him fynde,
And bringe
him to honde.[285]
& whan ichaue so ydo
Þin heued y schel smite þe fro,
For no man nel ich wonde.’ [Catchword: ȝis felonn
queþ
þerl of cornwa.]
¶ ‘Pes, feloun’ queþ [þ]erl of Cornewayle,
[f.169ra]
[Image]
‘Al þe
lesing schel þe nouȝt vaile.[290]
Traytour þow worst holde.’
Þat herde anoþer kniȝt,
Egar a het, forsoþ apliȝt,
Heraud is man ytolde.
His
steward, forsoþ, he was. [295]
[
steward: MS unclear; perhaps stiward.]
He sterte vp in þat plas
And to þe duk a wolde.
‘Felawe duk’ a seide ‘þow lixst,
Whan þow me lorde betwixst
Þat he
Reinbroun solde.[300]
¶ Fif hondred siþe haue þow maugre
Of Ihesu þat sit in trinite,
Ihesu ful of miȝt,
Boute þow swiþe arme þe
& do þe
bataile aȝenes me[305]
And proue(d) it ariȝt.’
Þar hii hadde togedres smite
Nadde þe king hit vnderȝite
& departede hem an hiȝt.
He bad hem
lete be þat fare,[310]
& besouȝte hem to make hem ȝare
Aȝenes þe Dennisch king to fiȝt.
Heraud wiþ is ferde fre
Wente to Walingford þat cite
Ful of
sorwe and care.[315]
‘Egar’ a seide ‘þow schelt beleue
& kepe þis land to me beheue
And forþ ich wile fare
Til ich Reynbroun finde may.
Y ne schel
reste niȝt ne day[320]
Til ich wite whar he ware.
Ac war þe fro þerl of Cornewayle;
He wile arere on þe batayle,
He nele þe noþing spare.’
¶ ‘Sire’
queþ Egar ‘we scholle vs were,[325]
Þat he ne schel vs noþing dere,
Þei he vs wile agreue.’
Heraud wente out of þat cite,
For him was maked gret pite,
Whan he tok
his leue.[330]
Hasteliche to schip a wente,
Gode wind and weder God him sente,
In Denemark þai gonne riue. [f.169rb]
[Image]
In Fraunce, in Lombardie,
In Spayne,
in Spyr, in Roussie[335]
Reynbroun a souȝte bliue.
¶ Þourȝ mani londes þai him souȝte.
Whan hii miȝte finde nouȝte
To schip þai gonne fare.
To
Costantin-noble hii wolde wende,[340]
Swiche a tempest God hem gan sende
Þat hii come nouȝt Þare.
Þai were driue wiþoute þe toun,
In Aufrik þai riuede soune.
Þanne wer
þai ful of care.[345]
Þe cite on þe riuage hii sye,
Meche & wide, & walles hye,
Of blisse þai wer al bare.
¶ ‘O God’ seide þe meister þo,
‘Gret
mishap is come vs to;[350]
Our lif y telle ylore.
In Aufrik we ben, wiþouten lesing,
Vpon Arguus lond þe king;
Worsse man nas neuer bore.
Al þat
leueþ in Godes lawe[355]
A wile he hem hongen & todrawe;
His oþ he haþ yswore.
Al for soþe we beþ dede
Boute God vs helpe at our nede
Þat was of
Marie bore.’[360]
¶ Heraud seide ‘whas is þis cite?
Distrued it is so þenkeþ me.
Her haþ be strong bataile.’
Þe maroner seide ‘y þe telle.
For soþe,
sire, lye I nelle,[365]
Wiþouten eni faile,
Hit is þemerailes Parsan;
In þis world nis þer worsse man
Cristene men to asaile.’
Þe Saraȝins
come wiþ þis[370]
& nemeþ Heraud & alle his
And distrueþ is vitaile.
¶ Þai nomen Heraud & al is man,
And brouȝte hem before Parsan
Þat was of
gret power.[375]
He let hem caste in prisoun
Stinkande & þerk, wel fer adoun,
[f.169va]
[Image]
For þai Cristen were.
Lite þai ete & dronke, ywis,
Vnneþe her
lif sostened is;[380]
To God he made his prayere.
For Reynbroun him was ful wo,
For he neste whider he was go,
He made reuly chere.
¶ A seide
‘allas, allas![385]
In werre douȝti man y was,
And now icham forlore.’
On of þe gaylers herde þis,
To þemeraile a wente, ywis,
And gan him
telle fore[390]
‘Sire’ a seide ‘wite nouȝt ȝe
Of a prisoun ȝe han in ȝour pouste,
A noble man ykore?
A is wel douȝti in bataile
.... ....
.... ....[395]
Ase icham to ȝou swore.’
¶ Queþ þemeraile ‘bringe him forþ now.
ȝif he be swich ase seistow,
Meche helpe me a miȝte.’
Þe gayler
wente aȝen anon[400]
& to þe prisoun he gan gon,
& Heraud vp atwiȝte.
In a sklauin he gan him folde.
Swiþe meche a was beholde
Of mani a
douȝti kniȝte.[405]
His berde was to is brest ywax,
To his gerder heng is fax;
Grisliche he was of siȝte.
¶ Before þemeraile he(m) gan him lede,
&
areisoned him in ech a side,[410]
‘Man, what is þe name?
Whar wer þow bore tel me now
Þat so meche of werre canstow?
Of þe ichaue game.
Ich,
ameraile Parsan,[415]
Icham a swiþe douȝti man,
Wide springeþ me fame.
Miȝte [y] of þe siker be
Þat þow woldest serue me,
Ne schostow
haue no schame.’[420]
¶ He answerede ‘leue lord,
To þe ich wile bere rekord, [f.169vb]
[Image]
& telle y wile þe:
Heraud, for soþ, me nam is -
In grete
dede ichaue be er þis -[425]
So men clepeþ me.
ȝif me stringþe wer aȝen icome
Þat ichaue lore in þe prisone
Ich wer of gret pouste.
Find me
stede gode & liȝt,[430]
Spere, & scheld, & armes briȝt;
Þe man wile ich be.’
¶ Queþ þemeraile ‘wolcome, ywis.
Þow schelt haue þat þe nede is,
Briȝt armur
& stede.[435]
Ingliis þow ert, sikerly;
Knew þow ouȝt þe gode Gij
Þat douȝti wes of dede?’
Heraud seide ‘y knew him wel,
His man
icham & euer be schel,[440]
He was tauȝt me to fede.
His sone was stolen him fro,
To seche him icham ygo,
ȝif God me wolde spede.’
Þemeraile
cleped is chaumborlain,[445]
& bad him wiþ al is mayn
Heraud to him take.
In pourpre pal þei gan him schrede
& founde him al þat was nede
And baþes
let him make.[450]
On a day sire ameraile
Tok Heraud in consaile
Wiþoute þe castel gate
‘Now Arguus king werreþ on me,
Me nis
leued boute þis cite[455]
For grete werre & hate.
¶ Þe king haþ a kniȝt wiþ him
Sterne in bataile & swiþe grim,
Of swich þow neuer herd.
In þis
world nis man, sikerly,[460]
Boute hit wer þe lord sire Gij,
Þat of him nolde ben afered.’
Miȝtest of him awreke me,
A noble prins þan schostow be
& sle
him wiþ dent of swerd.’[465]
Heraud seide ‘so y schel do [f.170ra]
[Image]
ȝif God wile helpe me þerto,
Be min hore berd.’
¶ Wiþ þat com a mesagere bold,
To
þemeraile he haþ ytold[470]
Swiþe hard tiding:
King Arguus stiward wiþouten let
On of is castels hadde beset,
Wiþouten eni lesing.
Whan
þemeraile herde þis,[475]
He bad is stiward, forsoþ ywis,
His folk before him bringe.
So a dede riȝt anon
& bad hem bosken euerichon
Al boun to
batailinge.[480]
¶ Heraud lep on a rabyte
Þat was meche, & noþing lite,
Rod out of þe toun.
Þat ost him siwede fair & wel
Til hii
come to þe castel[485]
Wiþ spere and gounfanoun
Wiþ helm on heued & brinie briȝt.
Iyren-wrye mani a kniȝt
To bataile wer þai boun.
Ayþer ost
gan oþer asaile,[490]
Ech man fondede, wiþouten faile,
To felle is foman adoun.
¶ Heraud a Saraȝin smot
Þat he fel doun fot-hot
Dede of is
stede.[495]
Þe þredde, þe ferþe þat he mai hitte,
No man miȝte his strok wiþsitte;
For wreþþe a wolde awede.
Wiþ is swerd of meche pris
Mani
Saraȝin a slouȝ, ywis,[500]
And made here sides blede.
Þe Saraȝins seide hit was a fend
Þe deuel hadde þeder isent
[Þ]emeraile to spede.
¶ Þe
king hadde a Saraȝin,[505]
His stiward þat seruede Apolyn;
Heraud he gan þrete.
Heraud he mete & is men echon,
Hard þai hewe togedre anon
And delde
dentes grete. [f.170rb]
[Image]
[510]
Þe stiward was sconfited þere,
Abated was þe meister banere,
To fle þai nolde lete.
Heraud siwede him on a rabyte,
Hard hii
gonne togedre smite[515]
Sterne strokes and grete.
¶ Here scheftes schiurede, scheldes
flitte,
Brenyes barsteþ, hauberk ritte.
Þar was strong bataile.
Heraud
ouercom him in þat fiȝt,[520]
And ladde him to his folk ariȝt,
Wiþouten eni faile.
Prisouns þai toke gret plente,
Forþ hii wente to þat cite
To
þemeraile[525]
& presente him þe stiward
Þat in werre was so hard,
Swiþe heȝ of paraile.
¶ Þanne seide þemeraile
‘Heraud, do
be me consaile,[530]
Me stiward þow schelt be.
Erles, barouns, riche & poure,
Al me land folk, lasse & more,
Scholle do after þe.’
Þanne gret
werre he began,[535]
Boþe into is hond he wan
Castel and cite
Þat þemeraile hadde lore;
King Arguus made þarfore
Deul and
gret pite.[540]
¶ Þo þe king wiste þis,
Þat his stiward nomen is
And al his men aslawe,
Wroþ he was and sori.
His barouns
a clepede an hie[545]
And tolde to hem þat sawe.
Þanne answerde an old kniȝt
‘Sire, y nel þe lye nowiȝt.
A kniȝt of Cristene lawe
Þemeraile
is souder is he.[550]
Þe wer beter þan þis cite
Þat he wer of dawe.
¶ Hore a is and kniȝt ful eld,
Wel gode hit were to flen is scheld.
[f.170va]
[Image]
Sire, þe
miȝt me leue,[555]
In al þe lond Saraȝin þer nis,
Wer he neuer so strong, ywis,
Þat he nolde tocleue.’
Þe king seide ‘a fend it is.
To Mahoun I
swore, ywis,[560]
Wel sore y schel him greue.
Min ost schel ensembled be,
In is lond schel brenne & sle,
No cite schel ich beleue.’
¶ Þe king a
parlement let crie.[565]
To þemeraile a wolde an hie
Wiþ briȝt armvr & stede,
His castels struede & is cite.
Þat Heraud wan þanne les he,
Douȝti man
of dede.[570]
Whan þemeraile wiste þis
He bed is kniȝtes, for soþ ywis,
To helpe him at is nede.
Heraud was prest to bataile,
Þe king is
ost he gan asaile;[575]
God þat day him spede.
Faste þei smite to her fon,
Wiþ swerdes, speres wel gode won,
Togedres þai gonne fiȝte.
Gret
slauȝter was in eiþer side,[580]
Þe blod ran in þe feld wel wide
Of mani a douȝti kniȝte.
Heraud mette wiþ þe king
& smot him wiþ is swerd keruing
A strok of
meche miȝte.[585]
Þer he hadde slawe him þo,
Boute his ost com him to,
And hors þai gonne him diȝte.
¶ Wel stoutliche þe king gan fiȝte,
Al þat a
mette he felde doun riȝte.[590]
Heraud he gin discrie.
Þemeraile was sconfited þere;
Abated was þe meister banere
And al here cheualrie.
In eche
side asailed a is[595]
Wiþ speres & wiþ swerdes, iwis,
Þat he miȝte nouȝt flie.
Wiþ is swerd a wereþ him wel [f.170vb]
[Image]
In eche side, ase a gode kniȝt schel,
Whiles a
miȝte driȝe.[600]
¶ Þo he seȝ Heraud a cleped him to,
To helpe him he gan go.
An erl Heraud gan mete,
Heraud wiþ is fauchoun him smot
A dent þat
þourȝ is helm bot;[605]
Þar a lefte þe swete.
Heraud & þemeraile anon
Delde dentes wel god won,
For noþing þai nolde lete.
Þe king þai
sailede & al is men;[610]
So mani ȝede to deþe þen,
Þat grimly þai gonne grete.
¶ Þe king wel sori þanne was he
Whan he seȝ is men fle
And al
ybrouȝt to gronde.[615]
Whar þat he seȝ Heraud ride
He fleȝ awei be þat oþer side
Wel sory in þat stonde.
His men ouercome were,
Þarfore
sori he was þere[620]
& for his owene wonde.
King Arguus, for soþ, a geþ;
A was afered of is deþ
ȝif þat a were yfonde.
¶ Whan
Heraud parseued is[625]
Be his armes a knew him, iwis,
And after him he gan ride.
Neȝ he hadde him ouercome,
Slawe oþer in þe feld ynome
In þat
ilche tide.[630]
Þanne seȝ he come a ȝingling -
Ouer al þe oþer a miȝte be king -
Out of þe wodes side.
Þe king him hadde dobbed kniȝt,
ȝeue him
hors & armes briȝt[635]
Wiþ wel meche pride.
¶ Whan he seȝ þe king fleande,
Heraud after him folwande,
He him gan discrie
‘Old man,
no forþer þow ne gon,[640]
Boute þe ȝeue me bataile anon
Þow dost a gret folye. [f.171ra]
[Image]
Þe lif þow lest er þe gon,
Þin heued þe king schel haue anon;
For soþ þow
schelt abye.[645]
Þe rabite is min, sikerliche,
Y ne disirede neuer hors so meche
Þat y sauȝ wiþ eye.’
¶ Sire Heraud knew him anon
Be his
armes he hadde vpon,[650]
Togedres þai gonne ride,
Þat boþe þei fellen of here stede,
& seþe gonne swerdes brede,
No lenger þai nolde abide.
Hii cleueþ
helm & scheldes bo,[655]
Gret fiȝt þer was betwene hem to
In þat ilche tide.
Þai hewe þe scheldes of gode entaile,
Þe hauberk of so gode a maile
Teborsten
be boþe side.[660]
¶ Betwene hem was strong batayle,
Eiþer fondede, wiþouten faile,
To bringe oþer to dede.
Ac ȝif aiþer wiste of oþer ariȝt,
Betwene hem
to þar ner no fiȝt[665]
For noneskines nede.
Sire Heraud drouȝ him a heȝ,
And seide ‘kniȝt corteis & sleȝ,
Alse God þe spede,
What is þe
name? Tel þow me[670]
For Godes loue in trinite,
And of what þede.
¶ Aȝild þe now to me.
Gret harm it wer to sle þe,
So ȝong a
bacheler,[675]
For neuer kniȝt y ne fond
So wel werchande wiþ dent of brond
Naiþer fer ne ner.’
Reinbroun seide ‘þerof be stille;
Þat telle
þe y ne wille,[680]
Be Godes moder dere.
Er þan ich wile ȝelde me
Erst þin heued schel of fle
Faste be þe swere.
¶ Boute þow
now telle me[685]
Wheþen þow ert & what þow be [f.171rb]
[Image]
I schel þe sle anonriȝt;
For þow ert old & whit iblowe
Þe stringþe is gon alse y trowe,
Þe power
and þe miȝt.’[690]
Heraud seide ‘me frend fre,
So fareþ folk in me contre
In bataile and in fiȝt.
Whan hii ginneþ for to helde
Þanne þai
wexeþ stout & belde[695]
And stronge men, apliȝt.
¶ Er þow fro me departed be
Wel ȝonge þow schelt holde me
And douȝti man of dede.’
Togedres
þai smite, wiþouten faile,[700]
Ase sterne lyouns in bataile,
Kniȝtes stif on stede.
Togedre þai smite ernest & faste,
Þe fur out of here helmes braste,
And made
here sides blede.[705]
Ful dedli fon now þai are,
ȝet þai scholle be frendes þare -
Crist þerto hem spede.
¶ Heraud seide ‘sire kniȝt,
Herkne to
me a lite wiȝt,[710]
For þe courteisie.
Gode þow ert & hardi, ywis,
In al þis land þe beter nis
Þat ich conne aspie.
ȝif it were
þe yteld[715]
Which ichaue ben in feld
Of miȝt and of meistrie,
Ne wostow neuer aschamed be
Þe name for to telle me,
Ne holde
hit to vileynie.’[720]
¶ ‘Sire olde man’ þanne seide he,
‘For a coward ich holde þe.
Min armes beþ al sonde,
Me strokes beþ sene on þin helm cler:
Out of þe
scheld ichaue a quarter[725]
Yfeld to þe grounde.’
Heraud seide ‘me frend fre,
Þei min armes apeired be,
Me bodi naþ no wounde.
What is þe
name? Tel me fore [f.171va]
[Image]
[730]
& y schel sai þe whar ich was bore,
Er ich fro þe founde.
¶ Swiche tiding þow miȝt of me here,
Or ich of þe in swiche manere,
Þat frendes
scholle we be.[735]
I ne aske it for no vileinie,
Boute for meche courteisie;
For loue ich asked þe.’
Wiþ þat Reynbroun wiþdrouȝ him þere,
Wiþ drery
semlaunt & reuful chere[740]
To Heraud seide he
‘Kniȝt’ a seide ‘þow ert wise,
Sleȝ and hardi, of gret prise,
Be God in trinite.
¶ Y nolde
haue told it for non awe,[745]
Erst ich wolde ben islawe
In þis ilche batayle.
In Ingelond ich was ybore,
So were min eldren me before,
Wiþouten
eni faile.[750]
Gij a Warwik me fader was,
No beter kniȝt neuer nas,
Ase wid ase man mai saile.
A stiward hadde me fader Gioun
Þat hiȝte
Heraud, þe noble baroun,[755]
Swiþe hiȝ of paraile.
¶ Lord he was of al Arderne,
Ich was take him to lerne
To conne of courteisie,
And siþe
marchaundes stele me[760]
And brouȝte me to þis contre
Þat weren of Russie.
Þe king me haþ dobbed kniȝt,
& ȝeue me hors & armes briȝt
To lede is
chiualrie.[765]
Be me lai a dede me swere
In eueri bataile is baner to bere;
Þarof y nouȝt ne lie.’
Whan Heraud herde þis,
Þat he Gij
is sone is,[770]
Away a cast is scheld.
‘Lord’ a seide ‘in trinite,
Fader and sone, yherd þow be.
Þis dai y bide in min eld, [f.171vb]
[Image]
Þat ich me
lordes sone se may.’[775]
For ioie a wep al þe day
And swonede in þe feld.
Reinbroun hadde of him pite,
And seide ‘sire kniȝt, tel what þe be,
For God þat
alle þing weld.’[780]
¶ ‘Heraud’ a seide ‘me name is,
‘Ich norschede þe, Reinbroun, ywis;
In my nory þow were.’
Sone Reinbroun wiste þis,
Þat [he]
Heraud of Arderne is,[785]
Merci a cride him þere.
Sire Heraud tok him vp þo
Leuelich in is armes to
Wiþ hertte & wel gode chere.
On here
stedes lopen he[790]
& forþ hii ride to þe cite
Wiþ meche ioie yfere.
¶ To þemeraile tolden he
How þai acorded be
Þourȝ grace
of God almiȝte.[795]
King Arguus was ouercome,
& al is men yslawe and nome
In þat ilche fiȝte.
Heraud & Reinbroun toke leue þo
Into
Ingelond for to go,[800]
& into schip hem diȝte.
So longe hii sailede in þe se
Þat in a lond þanne riuede he
Þat wonder was of siȝte.
¶ Hii ne
seie castel ne cite,[805]
Erst hii wente in al þe contre -
So distrued it is -
Til it toward þe neuen cam.
A castel þei seie fer hem fram,
To þe gate
þai riden, iwis.[810]
Of þe porter Heraud gan craue,
‘Tel me now, so God þe saue,
Was þis castel is?
Forhele(d) [it] nouȝt we bedeþ þe.
Kniȝtes we
beþ of fer contre,[815]
Ase God ȝeue vs blis.
¶ Þis in we beddeþ par cherite,
For Godes loue in trinite, [f.172ra]
[Image]
Þat is lord [so] fre.
Tomorwe
anon so it is day[820]
We scholle wenden in our way
Towardes our contre.’
Þe porter answerde anonriȝt
‘Of þis lord I ne can telle nowiȝt,
Ne in what
contre a be.[825]
Ac a leuedi herin is
Ful of del and sorwe, ywis;
Wel sore wepeþ ȝhe
¶ For hire lord þat ȝhe haþ lore,
Ioie ne
worþ hire neuer þerfore[830]
For non menstralcie.’
Þe porter in anon gan wende
And tolde tale ord and ende
To Amis is leuedy
‘Madame,
her beþ come twei kniȝte,[835]
Noble men hii be in fiȝte.
Þai wolde her soiurny
Al þis niȝt for soþ to say,
Tomorwe wenden in her way;
Þarof y
nouȝt ne lye.’[840]
¶ Þe leuedi seide ‘let hym in,
Þai scholle be serued wel afyn,
Be þe grace of God almiȝte.’
Þe porter wente aȝen anon
& to þe
gate he gan gon[845]
And let hem in ful riȝte.
Þe kniȝtes were kende kore,
Whan þai come to halle dore,
Adoun þai gonne liȝte.
Men toke
here swerdes, scheld & spere,[850]
Here stedes, and here oþer gere,
Ful wel men gan hem diȝte.
¶ Þe leuedi faire grete hem anon,
To vnarme hem hireselue is gon
Wiþ a wel
gode chere.[855]
Here mete was redi wiþouten let,
Anon hii were adoun yset
To þe sopere.
Heraud askede hire, ywis,
‘Dame, what
þe lordes nam is[860]
Fayn ich wolde hire.’
‘Of þe Montayne he het Amis, [f.172rb]
[Image]
Wiþinne Almayne no swich þer nis,
Me leue frendes dere.
¶ A stiward
was wiþ þemperour,[865]
To al Almayne he was treitour,
Sire Berard of Paui.
Me lordes swike euer was he,
Þourȝ him in al þis sorwe we be.
For þe loue
of sire Gij,[870]
Þat me lord louede wel
& sokoured him in is castel,
We beþ in gret vileinie.
For þe dukes deþ Otoun,
Þat was a
treitour feloun,[875]
He vs gan beliȝe
¶ And made vs fle out of þat londe
& in þis contre we beþ astonde
Þat wonder is of siȝt.
Mechel
Arderne cleped it is.[880]
A fairy kniȝt herin is
Þat is of meche miȝt,
Wiþ him ones fauȝt me lord
& ȝaf him dentes wiþ is sword
Vpon is
helm briȝt.[885]
Wepne mai him dere non,
He is so hard to hewe vpon
Ase marbel, y þe pliȝt.
¶ On a dai me lord honted a best
& drof
it out of þe forest[890]
Wiþinne is merkes stake.
Siþþe herde ich of him namore,
Þarfore me ofdredeþ sore
Þe kniȝt him haue take.’
‘Allas,’
queþ Heraud ‘is it Amis,[895]
Þerl of Montaine of gret pris?’
Gret sorwe he gan make.
‘O’ a seide ‘sire Reinbroun,
Wel a louede þe fader Gioun.
We mote him
helpe for is sake.’[900]
¶ Reinbroun seide ase he was hende
‘Tomorwe ich wile þerder wende
To seche sire Amis.’
‘Me swete frend’ queþ þe leuedi,
‘Be þow
nouȝt to foul-hardi,[905]
For gret perel it is.’ [f.172va]
[Image]
Amorwe Reinbroun aros erly
And armede him ful hastely
For to winne pris.
A gode
stede he bestrod[910]
& forþ a wente wiþoute abod
To þe forest, ywis.
¶ Heraud wiþ him go wolde
Ac he seide þat he ne scholde
For
nonskines nede,[915]
& he dradde of him strangliche
& betauȝte him God in heuenriche
& in is wey a ȝede.
Heraud blefte & he gan gon,
Þe merkes
stake a pased anon,[920]
Þat was wel vnrede.
Al þe dai a tok þe pas
Til it noun apased was
Ridand vpon is stede.
¶ An hille
he seȝ before him þere,[925]
Gates þeron maked were.
Forþ riȝt he rod in.
Þe gate aȝen anon was spered;
Þo was Reinbroun sore afered
And faste
blessede him.[930]
Nouȝt he ne seȝ boute þesternesse.
Half a mile a rod, ywisse,
Þe wai was þerk and dim.
He rod ase faste ase a miȝte,
Þanne he
seȝ more liȝte[935]
Be a wateris brim.
¶ To þe water he com sone þas,
A riuer be a launde þer was,
Þar he gan to liȝte.
Faire hit
was ygrowe wiþ gras,[940]
A fairer place neuer nas
Þat he seȝ wiþ siȝte.
On þat place was a paleis on,
Swich ne seȝ he neuer non,
Ne of so
meche miȝte.[945]
Þe walles were of cristal,
Þe heling was of fin ruwal
Þat schon swiþe briȝte.
¶ Þe reftes al cipres be
Þat swote
smal casten he [f.172vb]
[Image]
[950]
Ouer al aboute.
Þe resins wer of fin coral,
Togedre iuned wiþ metal
Wiþinne and ek wiþoute.
On þe front
stod a charbokel ston,[955]
Ouer al þe contre it schon
Wiþouten eni doute.
Postes and laces þat þer were
Of iaspe gentil þat was dere,
Al of one
soute.[960]
¶ Þe paleis was beloken al
Aboute wiþ a marbel wal
Of noble entaile.
Vpon eueriche kernal
Was ful of
speres & of springal,[965]
And stoutliche enbataile.
Wiþoute þe gate stod a tre
Wiþ foules of mani kines gle
Singande wiþoute faile.
Þe water
was so sterne & grim[970]
Miȝte no man come þerin
Boute he hadde schip to saile.
Reinbroun dorste nouȝt pasy,
Wiþ is spere a gan it prouy
How dep hit
was beside.[975]
He þouȝte on is fader fot-hot,
Þe stede in þe side a smot
& in he gan to ride.
Ouer is helm þe water is gon,
He nolde
haue be þer for eiȝte non,[980]
Swich aunter him gan betide.
Er he vp of þe water ferde,
A fond it was þretti mete ȝerde,
So dep he gan doun glide.
¶ Þanne he
þouȝte on Ihesu Crist,[985]
His hors was wel swiþe trist,
& quikliche swam to londe;
His fet fastnede on þe grounde.
Reinbroun was glad in þat stounde,
And þankede
Gode sonde.[990]
Into þe pales he him dede,
He [be]helde þe est[r]es of þat stede;
For no man a nolde wonde.
Ac wimman ne man fand he non þere [f.173ra]
[Image]
Þat wiþ him
speke or confort bere[995]
Naiþer sitte ne stonde.
¶ And þarof war a is
Into a chaumber a goþ, ywis,
A kniȝt a seȝ alone.
A grette him wiþ wordes fre[1000]
& seide ‘sire, God wiþ þe be,
Þat sit an heȝ in trone.’
‘Sire’ a sede ‘tel þow me
ȝif þis pales þin owen be,
Ich bidde þe a bone.[1005]
& ȝif þow ert her in prisoun diȝt,
Tel hit me so wel þow miȝt,
To me now make þe mone.’
¶ Amis answerde to Reinbroun
‘In Almayne ich was a baroun[1010]
And now icham forlore.
Ich was driue out wiþ a feloun
And now y lye her in prisoun,
Allas þat ich was bore!
Of þis paleis I nam no lord.[1015]
Ich telle þe a soþe word,
Wiþoute oþ iswore,
Hit is a kniȝtes of fayri,
And al þis forest her by,
A sterne man ykore.[1020]
¶ Þis paleys is of swiche miȝt,
Her schel no man elde, apliȝt,
Be he her neuer so longe.
Þei he wer her a þosand ȝer
In is heued schel hore non her[1025]
Ne non elde fonge.’
Reinbroun seide ‘ert þow Amis,
Þerl of Montayne of gret pris?
Þow singest a reuly songe.
Now ichaue fonde þe,[1030]
Now schelt wende now wiþ me
Out of þe paines stronge.’
¶ Amis seide (seide) ‘spek nouȝt so.
Of þe me wondreþ, so mot y go,
Þat þow ert hider ycome.[1035]
Siþe þis world ferst began
In þis paleis ne com noman
Boute ȝif a wer inome,
Boute ȝif þe lord him hider ladde [f.173rb]
[Image]
Oþer of him sum leue hadde;[1040]
Nis non so hardi gome.
How miȝtest þow lede me
Whan þow miȝt nouȝt saue þe?
Ich telle þe at þe frome.’
¶ Reinbroun seide ‘drede nouȝt þe[1045]
Þarfore schel hit nouȝt lete be.
Go we anonriȝt.
ȝif eni man so hardi were
Þat vs wolde athelde here,
His deþ wer ydiȝt;[1050]
Swich a strok ich him ȝeue wolde
Þat is heued lese a scholde,
Be grace of God almiȝt.
Þei he wer te bataile boun
Ase sterne alse eni lyoun,[1055]
Wiþ him ich wile fiȝt.’
¶ Amis seide ‘let now be,
Swiche stringþe mai nouȝt helpe þe
Aȝenes sire Gayere;
For noþing ne schel him dere[1060]
Wiþ no wepne þat man may bere,
Naiþer stel ne yre;
Ac ȝif þow wilt ouercome him,
Þat ilche swerd to þe nym
Þat hangeþ a þe pylere.’[1065]
Reinbroun braide it out anonriȝt,
Þe chaumber was al ful of liȝt
Þat schon swiþe clere.
To þerl Amis anon a wond
& tok him vp be þe hond;[1070]
No leng hii nolde abide.
Out of þe paleys boþe hii ȝede
And lopen on Reinbroun is stede
And forþ þai gonne ride.
Nouȝt fer þannes beþ hii gon,[1075]
Þai beheld aȝen anon
Vpon here riȝt side,
Comande hii seȝe ride a kniȝt
Vpon a stede gode and liȝt
Prikande wiþ pride.[1080]
¶ Swift ase swalwe he com ride
‘Kniȝtes’ a seide ‘ȝe scholle abide,
No forþer þat ȝe ne wende. [f.173va]
[Image]
In me paleys þow hast ybe
And me prisoun ledest wiþ þe;[1085]
Þow dost a dede vnhende.
Her ȝe sholle bleue bo
In me prisoun for euermo
Into þe worldes ende,
Or þow schelt, Reinbroun, þin hed
forgo.[1090]
Kep for me, icham þe fo;
Bataile y wile þe sende.’
¶ Þerl Amys þer aliȝte,
Arome he drouȝ him anonriȝte
And Reinbroun Gayer gan smite.[1095]
Gret strokes hii smite betwene
Þat adoun hii fellen bene;
Aiþer sparede oþer lite.
Siþe þai drowe brondes on grounde
& hewe togedre wiþ grimly
wounde[1100]
Wiþ swerdes þat wolde bite.
ȝe herde neuer a stringe[r] fiȝt.
Reinbroun stirede him as gode kniȝt;
Hit was him nouȝt to wite.
¶ He þouȝte on is fader anonriȝt,[1105]
Ase fresch a was to fiȝt
Ase grehonde to hare.
Betwene hem twie was gret fiȝt;
Aiþer smot oþer in helmes briȝt
And delde dentes sare.[1110]
Þai hewe helm and scheldes bo,
Gret fiȝt was betwene hem to;
Swich herde ȝe neuer are.
Reinbroun made him to blede,
And felde him doun of is stede,[1115]
Þanne was he out of care.
¶ Reinbroun be þe nose him tok
And drouȝ to him & faste him schok,
Þat greuede him ful sore.
His heued benome him he hadde[1120]
Ner it þat he merci gradde
& seide ‘sire R[e]inbroun, þin ore,
For þe fader loue Gii,
Þe beste kniȝt sikerly,
Þat euer was ybore.[1125]
Wiþ þat þow haue merci on me
Al me prisouns diliured be [f.173vb]
[Image]
And hennes for euermore.
¶ R[e]inbroun seide ‘so y schel.
In þat forward y graunte wel[1130]
Þat þow aliue go,
So þe prisouns diliured be;
Þarto þe treuþe pliȝte me
Betwene vs-selue to.’
R[e]inbroun glad & bliþe is,[1135]
He hadde diliured sire Amis,
Þre hondred kniȝtes & mo.
Into þe castel wenten hii,
Þar was Heraud & þe leuedy
Ful of sorwe and wo.[1140]
¶ Þai wer welcomed wiþ fair gle.
Whan þe leuedi hire lord gan se
ȝhe made meche blis,
& Heraud for soþe dede also,
And herede God almiȝti þo,[1145]
And Amis he gan kisse.
Heraud tolde him al is treye,
How he hadde in prisoun leye,
For soþe wiþouten misse,
Fo[r] me lordes loue Reynbroun,[1150]
What sorwe he hadde in prisoun,
Honger and þesternesse.
¶ ‘Þis is Reinbroun, Gii is sone,
Þat haþ set þe out of prisone,
And [brouȝt] þe out of þe care.’[1155]
Al is lif a tolde him þo,
How Gij was out of londe ygo,
And how hit was yfare.
Among hem gret ioie þer is,
In þe castel was meche blis[1160]
Among alle þare.
Euerich of hem oþer gan kisse
And made meche ioie & blisse,
For blisse þai wepe ful sare.
¶ Wiþ þat þer com a kniȝt riding,[1165]
To þerl Amis a brouȝte tiding
Fro þat emperur
Þat þe duk Berard ded is:
A palmer slouȝ him, ywis.
Wiþ wel mechel onour,[1170]
Þemperur hadde sent is sonde [f.174ra]
[Image]
A scholde come, and [haue] is londe,
Boþe toune and tour;
& þat þerl Terry and he
Were skyred and maked fre[1175]
Þourȝ þe conquerur.
¶ Sire Amis wiþ is meyne
Wente hom to is contre
To þat emperour.
A ȝaf him is londes fre,[1180]
Boþe castel and cite,
Wiþ wel meche onour.
Glad of him was þemperur fre,
Euer a was to him priue
Boþe in halle and bour.[1185]
And also was þerl Terry,
Þat was þerles sone Aubry,
A man of gret fauour.
Heraud & Reinbroun tok leue þo [
Heraud: MS reads Beraud.]
Into Ingelonde te go.[1190]
Þanne was þe leuedi in care.
Mani iurne þai ride þo
Þourȝ Spayne & þourȝ londes mo,
Into Bourgoyne þai come ware
Þe contre was strued doun riȝt.[1195]
Heraud askede at a kniȝt
How hit was yfare.
He seide ‘þe duk of Marce ytold,
Þat is a stout kniȝt and bold,
Vs haþ ybrouȝt in care.[1200]
¶ Vpon our erl werreþ he,
He naþ leued boute þis cite
Þat he naþ ynome.
Ac þis castel is gode engyn,
Noblech a wereþ him þerin[1205]
Also a douȝti gome.
Wiþ him he haþ a noble kniȝt,
His souder, siker apliȝt,
Þat to him is ycome.
ȝong a is so þenkeþ me,[1210]
Nouȝt twenti winter old nis he,
Ich telle þe at þe frome.
¶ In þis launde her before
An hondred haþ her lif ylore,
Whan he seȝ hem ride. [f.174rb]
[Image]
[1215]
Her forþ ne schel pase no kniȝt,
ȝif he haþ brenye or stede liȝt, [
brenye: MS reads breyne.]
Þat he ne schel abide
And forlese þer þat on,
Oþer is heued riȝt anon[1220]
Be þe wode side.
ȝif ȝe be þat launde gon
Ich telle ȝow be sein Ion
Swich aunture ȝow schel betide.’
¶ ‘O, God be þanked’ queþ
Reinbroun,[1225]
‘Ichaue founde me compaynoun,
Me felle wiþ to fiȝte.
ȝif he wile haue oure þing
Y schel him teche, wiþouten lesing,
Þat he doþ vnriȝte.’[1230]
Nouȝt fer þanne ne beþ þai gon,
Þai behelde aȝen anon,
Hii siȝe his armes briȝte
Vpon a stede whit so flour;
His armes wer of rede kolour,[1235]
A semede of meche miȝte.
¶ ‘Sire Heraud’ seide Reinbroun,
‘Now y se þat bolde baroun
Þat is so stout a fere.
Wiþ vs to fiȝte he makeþ him
ȝare;[1240]
Wiþ him to iusten ich wile fare
Emforþ me powere.
Ich him asaile, ȝif þow wilt so.’
Heraud seide ‘so þow schelt do,
Me leue sone dere.’[1245]
Swiþe þeder rod Reinbroun,
& he in þe launde com adoun
Vpon is deistrere.
¶ Aiþer was prout & mody,
No word þai speke, sikerly,[1250]
Togedres þai gonne driue.
Aiþer hitte oþer in þe scheld
Þat boþe hii fellen in þe feld
Of here hors beliue.
Siþe þai drowe brondes of stel[1255]
And hewe togedre hard & wel
And delde dentes riue
& laiden on wiþ swerdes clere;
Helm and scheld þat stronge were [f.174va]
[Image]
Þai gonne hem al toschliue.[1260]
¶ Heraud beheld longe þat fiȝt,
For Reinbroun a bad te God almiȝt
Þat he non harm ne fonge.
To himselue a seide þare
Swich fiȝt ne seȝ he neuer are[1265]
Of dentes þat were stronge.
‘Sire kniȝt’ seide Reinbroun,
Vnderstand to me resoun,
So God þe saule fonge,
Ac neuer ne fond ich a kniȝt[1270]
Þat me strokes driȝe miȝt
Haluendel so longe.
¶ What is þe name? whar wer þe bore?
Ich þe praie tel me fore,
For loue of oure driȝte,[1275]
& ȝif þow wost ȝelde þe,
Ich schel þe lede to me contre.
Me treuþe I schel þe pliȝte,
Y schel þe ȝeue castel & cite, [Erasure before castel.]
Bourwes, & tounes, & riche
fe,[1280]
And mani a douȝti kniȝte;
For þow ert of gret power,
In al þis world þer nis þe per
Þat man finde miȝte.’
¶ ‘Sire kniȝt’ þanne answerde he,[1285]
‘Y nel nouȝt, be him þat made me,
Telle þe me name.
Þourȝ þe sarmoun scheltow nouȝt wite
Whar y was boren ne gete
An erneste ne a game;[1290]
Erst y schel þe sle, verament.
Sire, let be þe prechement,
Hit is þe meche schame.
Ac neuer kniȝt I ne fond
So wel worchande wiþ dent of
brond[1295]
Þat ich fauȝt wiþ ysame.
¶ Ac y ne sei nouȝt for þam;
Þin heued y schel smite þe fram,
Forsoþe, wiþoute more.
Þat olde man þat ich yse -[1300]
Y ne wot ȝif he þe fader be
Or þow ert wiþ him at lore -
Lite a louede [þe], siker þow be, [f.174vb]
[Image]
Whan a sente þe to me,
He wiþ þe berde hore.[1305]
Whan ichaue þin hed oftake,
Be þe berd y schel him schake
Þat him schel smerte sore.
¶ So y schel him þerbi ploke
Þat al is teþ schel roke[1310]
Þat sitteþ in is heued.’
& þo Reinbroun herde þis,
Þat Heraud dispised is,
His swerd to him a weued.
A strok a smot is helm vpon[1315]
Þat a quarter gan doun gon;
Hit was half tocleued.
Wiþ þat strok a stente adoun al,
& to þe erþe a is yfal,
His lif neȝ he hadde leued.[1320]
¶ ‘O frend’ a seide ‘ich bidde þe lete,
For it is meche foly to þrete
Eni man aliue.’
& he a scorn bad him lete
And a sterte vpon is fete[1325]
Hasteliche and bliue.
Haslak smot Reinbroun anon
Þat to þe bokel þe schel[d] chon,
Neȝ a gan doun driue.
Strong and gode hii wer boþe,[1330]
Eiþer kedde þat hii wer wroþe
To bringe oþer of liue.
¶ Betwene hem strong fiȝt þer is,
Swich ne herde [ȝe] neuer, iwis,
Siþe þat ȝe wer bore.[1335]
So miȝte nouȝt longe be
Þat [on] moste þat oþer sle
Of þe kniȝtes kende icore.
Heraud beheld þat bataile,
How aiþer gan oþer asaile,[1340]
Wo was him þerfore.
A gret harm him þouȝte it were
ȝif aiþer slouȝ oþer þere,
For hem a wep wel sore.
¶ Wiþ þat amonges hem com he[1345]
And seide ‘kniȝt, for Godes pite,
Herkne to me a stounde. [f.175ra]
[Image]
Let now ben al ȝour fiȝt
And aȝild þe to þis kniȝt
Þat þou hast her yfounde.[1350]
For he is man of gret power,
In al þis world þer nis is per,
Ne of so meche mounde.
In is merci y rede þow [þe] do,
Er þan be mad betwene ȝow to[1355]
Eni mo harde wounde.’
He answerde wiþoute more,
‘Say me ferst, þow faimel hore,
Also God þe spede,
Why me stringȝe is forlore.[1360]
Siþþe þe time þat ich was bore
Y nas in swiche a drede.
ȝif þow ert of fendes come,
For whi þis drede me haue nome,
Ich wolde þat þow me sede.[1365]
In Gode[s] name ich coniure þe
Þat þow þe soþe telle me,
And be al is ferede.’
¶ Heraud seide ‘þerof be stille,
Þat telle þe [nis] me wille[1370]
For noman aliue.
Erst þow schelt telle me
Wheþen þow ert & what þow be,
Also mote y þriue.
Þanne y schel telle þe riȝt[1375]
Boþe of me and of þis kniȝt
Þat ȝif[þ] þe dentes riue.
Þin hauberk is al tosiȝe,
And þe face wiþ blod bewriȝe
Of woundes mo þan fiue.’[1380]
¶ He answerde ‘þow seist wel.
Boute for drede, be sein Miȝel,
Y nolde ben aknowe,
Ac for ich wolde wite an haste
Whi ich was so sore agaste[1385]
Now in a lite þrowe.
In Ingelonde ich was bore,
So were min eldren me before
Boþe heȝ and lowe.
Heraud me fader het, ywis;[1390]
Of Wallingforde lord a is [f.175rb]
[Image]
And al þe contre is owe.
¶ Out of londe þan wente he
To seche Gii is sone þe fre
Þat marchauns stele away.[1395]
To þerl of Winchester y was sent,
Þar ich was loked, veraiment,
Boþe niȝtes and day.
Whan ich was woxe of meche pris,
Douȝti and swiþe strong, ywis,[1400]
Me felawes gonne say
Þat y nas of dedes nouȝt,
For þat y me fader [ne] souȝt
In vnkouþe contray.
¶ To Walingforde y gan gon,[1405]
Me fader is armes þer y fond anon,
His hauberk and is stede,
His scheld and is helm briȝt,
And is swerd gode and liȝt
Þat he was woned to lede.[1410]
Me selue y dobbed me kniȝt þare,
Man ne tolde ich it neuer are,
Also God me spede.
Out of þat londe ich wente þo
To seche me fader [in] wer &
wo[1415]
In mani an vnkouþ þede.
¶ Of werre ne herde y neuer speke,
Þat y ne com þer me fader to seke;
Þus to þis lord y cam.
Þe duk of Marce haþ strued him,[1420]
Boute þis castel is gode engyn.
Þe lord þat y wiþ am
Neȝ he hadde is lond forlore -
Swiþe wo was him þarfore
And mani a douȝti man.[1425]
Boute þretti hors he hadde þo,
Now he haþ þre hondred & mo
Þat ich in bataile wan.’
Heraud herde þis wordes alle,
Byter teres he let doun falle,[1430]
And seide ‘what is þe name?’
‘Haslak’ a seide ‘þow schelt me calle.
Heraud het me fader in halle,
& Cristiane het me dame.
Now þow wost whar ich was bore
[f.175va]
[Image]
[1435]
And what ich hatte wiþoute more
An erneste and agame,
To forward þow schelt telle me
Whi ich was afered of þe
Þat we made er ysame.’[1440]
¶ Heraud beheld þe ȝonge kniȝt
Ac o word speke he ne miȝt
For meche ioie and blisse.
‘Heraud is me name, apliȝt,
And þow Haslak y se wiþ siȝt,[1445]
Me sone, wiþoute misse.
Þis is þe lord, sire Reinbroun;
Ichaue had for him in prisoun
Honger and þesternesse.
Þe miȝt him se, a stant þe by.[1450]
ȝild him þe swerd in is merci
And pray him þat he þe kisse.’
¶ Þo Haslak wiste sikerly
Hit was is fader þat stod him by
And is lord Reinbroun,[1455]
Swiþe loude he gan to crie
‘Fader, for loue of oure leuedye,
ȝem me þe benesoun.’
Ofte he knewelede to þe grounde,
And cride him merci in þat
stounde[1460]
Wiþ gode deuocioun.
‘In þe merci y do me riȝt
And euermore to ben þe kniȝt
Boþe in feld and toun.’
¶ Þo Reinbroun wiste þis,[1465]
Þat he Heraud is sone is,
Vp he gan him take.
Leueliche a kiste him þo,
Sire Heraud, for soþ, dede also,
Meche blisse þai gonne make.[1470]
Haslak ladde hem faire & wel
Hom til is lordes castel
And tolde, wiþoute sake,
Þat he hadde is fader brouȝt
Þat he hadde wide ysouȝt[1475]
Wiþ meche wer and wrake,
¶ ‘And me lord, sire Reinbroun,
Ase sterne ase eni lyoun
At euery skenes nede, [f.175vb]
[Image]
Þat euer to bataile was boun.’[1480]
Glad was þanne þerl Myloun
And ȝaf hem riche mede
Þe kniȝtes of seluer & of golde,
Ase meche as he take wolde,
Briȝt armur and stede.[1485]
So þai wente sone anon
For to wreke hem of here fon,
ȝif God hem wolde spede.
Fiue dawes before Miȝelmas
Þai armede hem more & las[1490]
Aȝen here fon to fiȝte.
Out of þe castel þai gonne pas,
Þe duk hii fonden in þe plas
Wiþ mani helmes briȝte.
Þar miȝte men se scheftes schake,[1495]
Þar men miȝte se crounes crake
Of mani an hardy kniȝte.
Heraud, Haslak, and Reinbroun,
Al þat hii smite ȝede adoun
Of þai hii mete miȝte.[1500]
¶ Þe duk of Marce seȝ þat tide
His folk was slawe be ech aside,
& in þe feld al todreued.
He prikede is stede wiþ meche pride,
Aȝenes þerl he gan ride[1505]
And smot him on þe heued.
Almest a felde þerl adoun,
Heraud com wiþ is fauchoun,
His body ato he cleued.
Þanne Haslak and Reinbroun[1510]
Þerl is folk þai felde adoun,
Noþing þai ne leued.
¶ Þis seȝ al þe barnage,
For to do þerl omage
Merci þai gonne crie.[1515]
Kniȝtes, squier, and page
Þai toke þer into ostage
Of þe duk is partye.
Þus þai stablede þe lond wiþ fiȝt
& þerafter anonriȝt[1520]
Þai toke leue an hiȝe.
Inte Ingelonde þai gonne saile.