(from St Gregory's Homilies on the Gospels) HOMILIA XU Lectio sancti Euangelii quam modo, fratres charissimi, audistis expositione non indiget, sed admonitione. Quam enim per semetipsam Ueritas exposuit, hanc discutere humana fragilitas non praesumit. Sed est quod sollicite in hac ipsa expositione dominica pensare debeatis, quia si nos uobis semen uerbum, agrum mundum, uolucres daemonia, spinas diuitias significare diceremus, ad credendum nobis mens forsitan uestra dubitaret. Unde et idem Dominus per semetipsum dignatus est exponere quod dicebat, ut sciatis rerum significationes quaerere in iis etiam quae per semetipsum noluit explanare. Exponendo ergo quod dixit figurate se loqui innotuit, quatenus certos uos redderet cum uobis nostra fragilitas uerborum illius figuras aperiret. Quis enim mihi unquam crederet, si spinas diuitias interpretari uoluissem, maxime cum illae pungant, istae delectent? Et tamen spinae sunt, quia cogitationum suarum punctionibus mentem lacerant, et cum usque ad peccatum pertrahunt, quasi inflicto uulnere cruentant. Quas bene hoc in loco, alio euangelista attestante, nequaquam Dominus diuitias, sed fallaces diuitias appellat. Fallaces enim sunt quae nobiscum diu permanere non possunt, fallaces sunt quae mentis nostrae inopiam non expellunt. Solae autem diuitiae uerae sunt quae nos diuites uirtutibus faciunt. Si ergo, fratres charissimi, diuites esse cupitis, ueras diuitias amate. Si culmen ueri honoris quaeritis, ad coeleste regnum tendite. Si gloriam dignitatum diligitis, in illa superna angelorum curia ascribi festinate. Uerba Domini, quae aure percipitis, mente retinete. Cibus enim mentis est sermo Dei. Et quasi acceptus cibus stomacho languente reiicitur, quando auditus sermo in uentre memoriae non tenetur. Sed quisquis alimenta non retinet, huius profecto uita desperatur. Aeternae igitur mortis periculum formidate, si cibum quidem sanctae exhortationis accipitis, sed uerba uitae, id est alimenta iustitiae, in memoria non tenetis. Ecce transit omne quod agitis, et ad extremum iudicium sine ulla momenti interpositione quotidie uolentes nolentesque properatis. Cur ergo amatur quod relinquitur? Cur illud negligitur quo peruenitur? Mementote quod dicitur: %Si quis habet aures audiendi audiat.% Omnes enim qui illic aderant aures corporis habebant. Sed qui cunctis aures habentibus %Si quis habet aures audiendi audiat% dicit, aures procul dubio cordis requirit. Curate ergo ut acceptus sermo in cordis aure remaneat. Curate ne semen iuxta uiam cadat, ne malignus spiritus ueniat, et a memoria uerbum tollat. Curate ne petrosa terra semen excipiat, et fructum boni operis sine perseuerantiae radicibus mittat. Multis enim libet quod audiant, boni operis initia proponunt; sed mox ut fatigari aduersitatibus coeperint, inchoata derelinquunt. Petrosa ergo terra humorem non habuit, quae hoc quod germinauerat ad fructum perseuerantiae non perduxit. Multi namque cum uerbum contra auaritiam audiunt, eamdem auaritiam detestantur, rerum omnium contemptum laudant; sed mox ut uiderit animus quod concupiscat, obliuiscitur quod laudabat. Multi cum uerbum contra luxuriam audiunt, pollutiones carnis non solum perpetrare non appetunt, sed etiam perpetratas erubescunt; sed mox ut carnis species eorum oculis apparet, sic mens ad desideria rapitur, ac si adhuc ab ea nihil sit contra haec eadem desideria deliberatum; et damnanda agit, quae quidquid egisse se meminit iam et ipsa damnauit. saepe etiam contra culpas compungimur, et tamen post fletum ad easdem culpas redimus. Sic Balaam Israelitici populi tabernacula contemplatus fleuit, eisque se similem fieri in morte deposcit, dicens: %Moriatur anima mea morte iustorum, et fiant nouissima mea horum similia;% sed mox ut hora compunctionis transiit, in auaritiae nequitiam exarsit. Nam propter promissa munera in eius populi mortem consilium dedit, cuius morti se fieri similem optauit; et oblitus est quod planxerat, cum exstinguere noluit quod per auaritiam ardebat. Notandum uero est quod exponens Dominus dicit quia sollicitudines, et uoluptates, et diuitiae suffocant uerbum. Suffocant enim, quia importunis cogitationibus suis guttur mentis strangulant; et dum bonum desiderium intrare ad cor non sinunt, quasi aditum flatus uitalis necant. Notandum etiam quod duo sunt quae diuitiis iungit, sollicitudines uidelicet et uoluptates, quia profecto et per curam mentem opprimunt, et per affluentiam resoluunt. Re enim contraria possessores suos et afflictos et lubricos faciunt. Sed quia uoluptas conuenire non potest cum afflictione, alio quidem tempore per custodiae suae sollicitudinem affligunt, atque alio per abundantiam ad uoluptates emolliunt. Terra autem bona fructum per patientiam reddit, quia uidelicet nulla sunt bona quae agimus, si non aequanimiter etiam proximorum mala toleramus. Quanto enim quisque altius profecerit, tanto in hoc mundo inuenit quod durius portet, quia cum a praesenti saeculo mentis nostrae dilectio deficit, eiusdem saeculi aduersitas crescit. Hinc est enim quod plerosque cernimus et bona agere, et tamen sub graui tribulationum fasce desudare. Terrena namque iam desideria fugiunt, et tamen flagellis durioribus fatigantur. Sed iuxta uocem Domini fructum per patientiam reddunt, quia cum humiliter flagella suscipiunt, post flagella ad requiem sublimiter suscipiuntur. Sic uua calcibus tunditur, et in uini saporem liquatur. Sic oliua contusionibus expressa amurcam suam deserit, et in olei liquorem pinguescit. Sic per trituram areae a paleis grana separantur, et ad horreum purgata perueniunt. Quisquis ergo appetit plene uitia uincere, studeat humiliter purgationis suae flagella tolerare, ut tanto post ad iudicem mundior ueniat, quanto nunc eius rubiginem ignis tribulationis purgat. In ea porticu quae euntibus ad ecclesiam beati Clementis est peruia fuit quidam Seruulus nomine, quem multi uestrum mecum nouerunt, rebus pauper meritis diues, quem longa aegritudo dissoluerat. Nam a primaeua aetate usque ad finem uitae paralyticus iacebat. Quid dicam quia stare non poterat? Qui nunquam in lecto suo surgere uel ad sedendum ualebat, nunquam manum suam ad os ducere, nunquam se potuit in latus aliud declinare. Huic ad seruiendum mater cum fratre aderat, et quidquid ex eleemosyna potuisset accipere, hoc eorum manibus pauperibus erogabat. Nequaquam litteras nouerat, sed scripturae sacrae sibimet codices emerat, et religiosos quosque in hospitalitate suscipiens, hos coram se legere sine intermissione faciebat. Factumque est ut, quantum ad mensuram propriam, plene sacram Scripturam disceret, cum, sicut dixi, litteras funditus ignoraret. Studebat in dolore semper gratias agere, hymnis Deo et laudibus diebus ac noctibus uacare. Sed cum iam tempus esset ut tanta eius patientia remunerari debuisset, membrorum dolor ad uitalia rediit. Cumque se iam morti proximum agnouit, peregrinos uiros atque in hospitalitate susceptos admonuit ut surgerent, et cum eo psalmos pro exspectatione exitus sui dacantarent. Cumque cum eis et ipse moriens psalleret, uoces psallentium repente compescuit, cum terrore magni clamoris, dicens: Tacete, nunquid non auditis quantae resonant laudes in coelo? Cumque ad easdem laudes quas intus audierat aurem cordis intenderet, sancta illa anima a carne soluta est. Sed exeunte illa tanta illic fragrantia odoris aspersa est, ut omnes illi qui aderant inaestimabili suauitatc replerentur, ita ut per hoc patenter agnoscerent quod eam laudes in coelo suscepissent. Cui rei monachus noster interfuit, qui nunc usque uiuit, et cum magno fletu attestari solet quia quousque corpus eius sepulturae traderetur, ab eorum naribus odoris illius fragrantia non recessit. Ecce quo fine ex hac uita exiit qui in hac uita aequanimiter flagella tolerauit. Juxta uocem ergo dominicam, bona terra fructum per patientiam reddidit, quae, exarata disciplinae uomere, ad remunerationis segetem peruenit. Sed uos rogo, fratres charissimi, attendite quod excusationis argumentum in illo districto iudicio habituri sumus nos, qui, a bono opere torpentes, et res et manus accepimus, si praecepta dominica egenus et sine manibus impleuerit. Non contra nos Dominus tunc apostolos extendat qui ad regnum secum turbas fidelium praedicando traxerunt, non contra nos martyres exhibeat qui ad coelestem patriam sanguinem fundendo peruenerunt. Quid tunc dicturi sumus, cum hunc de quo locuti sumus Seruulum uiderimus, cui longus languor brachia tenuit, sed tamen haec a bono opere non ligauit? Haec uobiscum, fratres, agite, sic uos ad studium boni operis instigate, ut cum bonos uobis modo ad imitandum proponitis, eorum consortes tunc esse ualeatis. HOMILIA XUI Dubitari a quibusdam solet a quo spiritu sit Jesus ductus in desertum propter hoc quod subditur: %Assumpsit eum diabolus in sanctam ciuitatem.% Et rursum: %Assumpsit eum in montem excelsum ualde.% Sed uere et absque ulla quaestione conuenienter accipitur ut a sancto Spiritu in desertum ductus credatur, ut illuc eum suus Spiritus duceret, ubi hunc ad tentandum malignus spiritus inueniret. Sed ecce cum dicitur Deus homo uel in excelsum montem,uel in sanctam ciuitatem a diabolo assumptus, mens refugit, humanae hoc audire aures expauenscunt. Qui tamen non esse incredibilia ista cognoscimus, si in illo et alia facta pensamus. Certe iniquorum omnium caput diabolus est, et huius capitis membra sunt omnes iniqui. An non diaboli membrum fuit Pilatus? An non diaboli membra Judaei persequentes, et milites crucifigentes Christum fuerunt? Quid ergo mirum si se ab illo permisit in montem duci, qui se pertulit etiam a membris illius crucifigi? Non est ergo indignum Redemptori nostro quod tentari uoluit, qui uenerat occidi. Justum quippe erat ut sic tentationes nostras suis tentationibus uinceret, sicut mortem nostram uenerat sua morte superare. sed sciendum nobis est quia tribus modis tentatio agitur, suggestione, delectatione et consensu. Et nos cum tentamur, plerumque in delectationem, aut etiam in consensum labimur, quia de carnis peccato propagati, in nobis ipsis etiam gerimus unde certamina toleremus. Deus uero qui, in utero Uirginis incarnatus, in mundum sine peccato uenerat, nihil contradictionis in semetipso tolerabat. Tentari ergo per suggestionem potuit, sed eius mentem peccati delectatio non momordit. Atque ideo omnis diabolica illa tentatio foris non intus fuit. Sed si ipsum ordinem tentationis eius aspicimus, pensemus quanta magnitudine nos a tentatione liberamur. Antiquus hostis contra primum hominem parentem nostrum in tribus se tentationibus erexit, quia hunc uidelicet gula, uana gloria et auaritia tentauit; sed tentando superauit, quia sibi cum per consensum subdidit. Ex gula quippe tentauit cum cibum ligni uetitum ostendit, atque ad comedendum suasit. Ex uana autem gloria tentauit cum diceret: %Eritis sicut dii.% Et ex prouectu auaritiae tentauit cum diceret: %Scientes bonum et malum.% Auaritia enim non solum pecuniae est, sed etiam altitudinis. Recte enim auaritia dicitur cum supra modum sublimitas ambitur. Si enim non ad auaritiam honoris rapina pertineret, nequaquam Paulus de unigenito Dei Filio diceret: %Non rapinam arbitratus% %est se esse aequalem Deo.% In hoc autem diabolus parentem nostrum ad superbiam traxit, quod eum ad auaritiam sublimitatis excitauit. Sed quibus modis primum hominem strauit, eisdem modis secundo homini tentato succubuit. Per gulam quippe tentat cum dicit: %Dic ut lapides% %isti panes fiant.% Per uanam gloriam tentat cum dicit: %Si Filius Dei es,% %mitte te deorsum.% Per sublimitatis auaritiam tentat cum regna omnia mundi ostendit, dicens: %Haec omnia tibi dabo, si procidens adoraueris me.% Sed eisdem modis a secundo homine uincitur, quibus primum hominem se uicisse gloriabatur, ut a nostris cordibus ipso aditu captus exeat, quo nos aditu intromissus tenebat. Sed est aliud, fratres charissimi, quod in hac tentatione dominica considerare debemus, quia tentatus a diabolo Dominus sacri eloquii praecepta respondit, et qui eo uerbo quod erat tentatorem suum mergere in abyssum poterat, uirtutem suae potentiae non ostendit, sola diuinae scripturae praecepta dedit, quatenus suae nobis patientiae praeberet exemplum, ut quoties a prauis hominibus aliquid patimur, ad doctrinam excitemur potius quam ad uindictam. Pensate quanta est patientia Dei, et quanta impatientia nostra. Nos si iniuriis, aut aliqua laesione prouocamur, furore permoti, aut quantum possumus nosmetipsos ulciscimur, aut quod non possumus facere minamur. Ecce aduersitatem diaboli Dominus pertulit, et nihil et nisi manuetudinis uerba respondit. Portat quem punire poterat, ut hoc in laudem eius altius cresceret, si hostem suum non exstinguendo, sed interim patiendo superaret. Notandum uero quod subditur, quia, recedente diabolo, angeli ministrabant ei. Ex qua re quid aliud quam unius personae utraque natura ostenditur? Quia et homo est quem diabolus tentat, et idem ipse Deus est cui ab angelis ministratur. Cognoscamus igitur in eo naturam nostram, quia nisi hunc diabolus hominem cerneret, non tentaret. Ueneremur in illo diuinitatem suam, quia nisi super omnia Deus existeret, ei nullo modo angeli ministrarent. Sed quia his diebus lectio congruit, nam quadraginta dierum abstinentiam nostri Redemptoris audiuimus, qui Quadragesimae tempus inchoamus, discutiendum nobis est cur haec ipsa abstinentia per quadraginta dierum numerum custoditur. Moyses enim ut legem acciperet secundo diebus quadraginta ieiunauit. Elias in deserto quadraginta diebus abstinuit. Ipse auctor hominum ad homines ueniens, in quadraginta diebus nullum omnino cibum sumpsit. Nos quoque in quantum possumus, annuo Quadragesimae tempore carnem nostram per abstinentiam affligere conemur. Cur ergo in abstinentia quadragenarius numerus custoditur, nisi quia uirtus Decalogi per libros quatuor sancti Euangelii impletur? Denarius etenim quater ductus in quadragenarium surgit, quia tunc Decalogi mandata perficimus cum profecto quatuor libros sancti Euangelii custodimus. Ex qua re sentiri et aliud potest. In hoc enim mortali corpore ex quatuor elementis subsistimus, et per uoluptates eiusdem corporis praeceptis dominicis contraimus. Praecepta autem Dominica per Decalogum sunt accepta. Quia ergo per carnis desideria, Decalogi mandata contempsimus, dignum est ut eamdem carnem quaterdecies affligamus. Quamuis de hoc Quadragesimae tempore est adhuc aliud quod possit intelligi. A praesenti etenim die usque ad paschalis solemnitatis gaudia sex hebdomadae ueniunt, quarum uidelicet dies quadraginta duo fiunt. Ex quibus dum sex dies Dominici ab abstinentia subtrahuntur, non plus in abstinentia quam triginta et sex dies remanent. Dum uero per trecentos et sexaginta quinque dies annus ducitur, nos autem per triginta et sex dies affligimur, quasi anni nostri decimas Deo damus, ut qui nobismetipsis per acceptum annum uiximus, auctori nostro nos in eius decimis per abstinentiam mortificemus. Unde, fratres charissimi, sicut offerre in lege iubemini decimas rerum, ita ei offerre contendite et decimas dierum. Unusquisque in quantum uirtus suppetit, carnem maceret, eiusque desideria affligat, concupiscentias turpes interficiat, ut iuxta Pauli uocem, hostia uiua fiat. Hostia quippe et immolatur et uiua est, quando et ab hac uita homo non deficit, et tamen se a carnalibus desideriis occidit. Caro nos laeta traxit ad culpam, afflicta reducat ad ueniam. Auctor eteniem mortis nostrae per fructum ligni uetiti uitae praecepta transgressus est. Qui ergo a paradisi gaudiis per cibum cecidimus, ad haec in quantum possumus, per abstinentiam resurgamus. Sed nemo sibi eamdem abstinentiam solam credat posse sufficere, cum per prophetam Dominus dicat: %Nonne hoc est magis ieiunium quod elegi?% subiiciens: %Frange esurienti panem tuum, et egenos uagosque induc in domum% %tuam; cum uideris nudum, operi eum, et carnem tuam ne despexeris.% Illud ergo ieiunium Deus approbat, quod ad eius oculos manus eleemosynarum leuat, quod cum proximi dilectione agitur, quod ex pietate conditur. Hoc ergo quod tibi subtrahis, alteri largire, ut unde tua caro affligitur, inde egentis proximi caro reparetur. Hinc etenim per prophetam Dominus dicit: %Cum ieiunaretis et plangeretis, nunquid ieiunium ieiunastis mihi? Et cum comeditis et bibitis, nunquid non uobis comeditis, et uobismetipsis bibitis?% Sibi enim comedit et bibit qui alimenta corporis, quae sunt communia dona conditoris, sine indigentibus percipit. Et sibi quisque ieiunat, si ea quae sibi ad tempus subtrahit non pauperibus tribuit,sed uentri postmodum offerenda custodit. Hinc per Joelem dicitur: %Sanctificate ieiunium.% Jeiunium quippe sanctificare est, adiunctis bonis aliis, dignam Deo abstinentiam carnis ostendere. Cesset ira, sopiantur iurgia. Incassum enim caro atteritur, si a prauis suis uoluptatibus animus non refrenatur, cum per prophetam Dominus dicat: %Ecce in die ieiunii uestri inuenitur uoluntas uestra. Ecce ad lites et contentiones ieiunatis, et percutitis pugno impie, et omnes debitores uestros repetitis.% Neque enim qui a debitore suo hoc quod dedit repetit aliquid iniustum facit, sed dignum est ut quisquis se in poenitentia macerat etiam hoc quod sibi iuste competit interdicat. Sic sic nobis afflictis et poenitentibus a Deo dimittitur quod iniuste egimus, si pro amore illius et hoc quod nobis iuste competit relaxemus.